เกมระหว่างกระทรวงการคลังกับธนาคารกลาง โดย สุมาอี้

กระทรวงการคลังนั้นมีหน้าที่กำหนดนโยบายการคลัง ได้แก่ การจัดทำงบประมาณ การเก็บภาษี เป็นต้น

ส่วน ธนาคารกลางก็มีอำนาจกำหนดนโยบายการเงิน ได้แก่ อัตราดอกเบี้ย การควบคุมเงินเฟ้อ เป็นต้น นโยบายทั้งสองส่วนนี้มีผลอย่างยิ่งต่อภาวะเศรษฐกิจทั้งในระยะสั้นและระยะยาว แต่นโยบายทั้งสองก็มีโอกาสไปคนละทางกันได้เสมอ…

กระทรวงการคลังบริหารโดยฝ่ายการเมืองคือรัฐบาล ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมักอยากเห็นเศรษฐกิจดีในระยะสั้น พรรคการเมืองที่ขึ้นมาเป็นรัฐบาลจึงมีแนวโน้มที่จะกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะ สั้น (เท่าที่ตนยังเป็นรัฐบาลอยู่) ด้วยการใช้จ่ายให้มากๆ เพื่อเอาใจผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ผลของนโยบายการคลังแบบหลวมคือ เศรษฐกิจมีความเสี่ยงที่เกิดภาวะเงินเฟ้อได้ในระยะยาว

ธนาคารกลางเป็นหน่วยงานอิสระที่ตัดสินใจเกี่ยวกับนโยบายการเงิน ถูกวัดผลที่เสถียรภาพทางเศรษฐกิจเป็นหลัก ผู้ว่าธนาคารกลางมักอยู่ในอำนาจได้นานกว่าฝ่ายการเมืองจึงมักให้ความสำคัญ กับเสถียรภาพในระยะยาวมากกว่า ธนาคารกลางจึงมีแนวโน้มที่จะใช้นโยบายการเงินที่ค่อนข้างรัดกุม เช่น ขึ้นดอกเบี้ยเพื่อควบคุมเงินเฟ้ออย่างเคร่งครัด เป็นต้น

ปัญหาก็คือ เป้าหมายของทั้งสององค์กรนี้มีโอกาสที่จะขัดแย้งกันสูง เพราะในขณะที่ รัฐบาลพยายามใช้จ่ายมากๆ เพื่อหวังกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะสั้น ดอกเบี้ยที่สูงจะไม่เอื้อต่อนโยบายดังกล่าว ทำให้นโยบายขาดดุลไม่ได้ผลเต็มที่ ดอกเบี้ยสูงยังทำให้มีเงินไหลเข้ามามากทำให้ค่าเงินมีแนวโน้มแข็งค่าขึ้น กระทบภาคส่งออก ทำให้ตัวเลขเศรษฐกิจไม่ดีอีกด้วย มิหนำซ้ำ เวลาที่รัฐบาลใช้จ่ายมากๆ ก็ต้องกู้เงินมาก แต่ดอกเบี้ยที่สูงก็ทำให้รัฐบาลมีภาระดอกเบี้ยมากอีก

อลัน บลายเดอร์ นักเศรษฐศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยพรินสตัน สามารถใช้ทฤษฎีเกม (Game theory) อธิบายความขัดแย้งระหว่างสององค์กรนี้ได้อย่างชัดเจน เขากล่าวว่า เกมลักษณะนี้เป็นเกมแห่งความลำบากใจของจำเลย (Prisoners’ Dilemma) ซึ่งตารางผลตอบแทนของเกมนี้เป็นดังภาพข้างล่าง (ให้ตัวเลขในตารางแทนผลสำเร็จที่เกิดขึ้นของการดำเนินนโยบายของแต่ละฝ่าย ตัวเลขที่มุมขวาบนเป็นของกระทรวงการคลัง และมุมซ้ายล่างเป็นของธนาคารกลาง โดยที่ 1 คือได้ผลมากที่สุด และ 4 คือได้ผลน้อยที่สุด)

อลัน อธิบายว่า งบประมาณขาดดุลเป็นกลยุทธ์เด่นของกระทรวงการคลัง ในขณะที่นโยบายดอกเบี้ยสูงเป็นกลยุทธ์เด่นของธนาคารกลาง ในทางปฏิบัติเราจึงมักได้เห็นภาพในกล่องที่อยู่ทางด้านซ้ายล่าง (3,3) เกิดขึ้นบ่อยที่สุด ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่ทั้งนโยบายการคลังและนโยบายการเงินไม่ได้ผลอย่างเต็ม ที่ (ผลดีแค่ระดับ 3 เท่านั้น) เนื่องจากดอกเบี้ยสูงถ่วงผลของงบประมาณขาดดุล ในขณะที่นโยบายขาดดุลก็ไม่เอื้อต่อการควบคุมเงินเฟ้อ

แต่ถ้าหากทั้งสององค์กรรู้จักร่วมมือกัน โดยกระทรวงการคลังหันมาใช้นโยบายเกินดุล ในขณะที่ธนาคารกลางเลือกนโยบายดอกเบี้ยต่ำ ผลโดยรวมจะออกมาดีกว่า (2,2) เพราะแม้องค์กรทั้งสองจะดำเนินนโยบายที่ขัดกับวาระของตัวเอง แต่นโยบายเกินดุลของกระทรวงการคลังก็ช่วยสร้างความมั่นใจให้กับธนาคารในการ ควบคุมเงินเฟ้อ ในขณะที่นโยบายดอกเบี้ยของธนาคารกลางก็ส่งผลดีต่อเศรษฐกิจในระยะสั้นซึ่ง เป็นเป้าหมายที่กระทรวงการคลังต้องการ ผลลัพธ์ที่ออกมาจึงกลับดีขึ้นกับทั้งสองฝ่าย

แต่ถึงกระนั้น สถานการณ์ดังกล่าวก็มักเกิดขึ้นไม่ได้ เพราะเกมนี้เป็นเกมแห่งความลำบากใจของจำเลย ซึ่งมีลักษณะเฉพาะคือ ผู้เล่นทุกฝ่ายรู้ว่าอีกทางเลือกหนึ่งจะดีต่อทุกฝ่ายในเกม แต่ทุกฝ่ายก็ไม่เลือกทางเลือกนั้นอยู่ดี เพราะไม่แน่ใจว่า ถ้าเลือกไปแล้ว อีกฝ่ายหนึ่งจะร่วมมือด้วยหรือไม่ ผู้เล่นทั้งสองฝ่ายยินดีเลือกทางเลือกที่จะให้ผลตอบแทนต่ำเพื่อให้มั่นใจว่า จะไม่ถูกอีกฝ่ายหนึ่งหักหลัง อันเป็นเกมที่ผลได้บ่อยมากในชีวิตจริง

อย่างไรก็ตาม อย่าคิดว่าการแก้ปัญหานี้ด้วยการให้ธนาคารกลางหันมาขึ้นตรงกับกระทรวงการ คลัง เพื่อให้ทั้งสองออกนโยบายที่ไปทางเดียวกันอย่างเต็มที่ จะเป็นวิธีแก้ปัญหาที่ดี เพราะหากทำเช่นนั้น กระทรวงการคลังย่อมเลือกนโยบายขาดดุล และสั่งให้ธนาคารกลางลดดอกเบี้ยเพื่อสนองเป้าหมายของตนเอง (กรณีของกล่องที่อยู่ทางซ้ายบน) เช่นนี้ในระยะสั้นเศรษฐกิจอาจจะดี แต่ในระยะยาวแล้ว จะส่งผลเสียต่อเศรษฐกิจมากกว่า เพราะอาจทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อจนควบคุมไม่ได้ก็ได้

การปล่อยให้สององค์กรมีเป้าหมายที่ขัดแย้งกันบ้างอย่างที่เป็นอยู่ แม้ว่าจะทำให้ผลลัพธ์ที่ออกมาไม่ดีที่สุดอย่างที่ใจเราคิด แต่ก็ช่วยทำให้เกิดการคานอำนาจและตรวจสอบซึ่งกันและกัน (เป็นการสร้างสมดุลทั้งเป้าหมายระยะสั้นและระยะยาว) จึงกลับเป็นเรื่องที่ดีกว่าครับ

โดย : นรินทร์ โอฬารกิจอนันต์
credit: http://bit.ly/b94KNg

~ by entaneer on September 22, 2010.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: